انجام تکالیف و سلامتی دانش آموزان

انجام تکالیف و سلامتی دانش آموز

یکی از نگرانی هایی که در مورد مسئله ی انجام تکالیف و کارهای مربوط به مدرسه وجود دارد به خطر افتادن سلامتی دانش آموزان است. یکی از تحقیقاتی که در سال ۲۰۰۷ در آمریکا توسط محققان دانشگاه استنفورد انجام شده است به این موضوع پرداخته است.

در این تحقیق که ۴۹۶ دانش آموز از کلاس های نهم، دهم و یازدهم شرکت داشتند، از دانش آموزان پرسیده شده است که چه موضوعاتی بیشترین استرس و نگرانی را در زندگی برای آنها ایجاد میکند. ۶۷% از پاسخ ها مربوط به کارهای مدرسه و انجام تکالیف و امتحان ها بوده است. ۶۵ % گفته اند که غالبا تحت تاثیر استرس ناشی از کارهایشان هستند. ۵۶% گفته اند که برای اینکه به تمام کارهای مدرسه برسند یک کاری که به آن علاقه داشته اند را کنار گذاشته اند و ۷۷% گزارش کرده اند که در ماه گذشته یک یا چند مشکل جسمی که ناشی از استرس بوده است را تجربه کرده اند.

"برای اینکه تاثیر مقدار کار مدرسه را بر ایجاد این مشکلات بسنجیم دانش آموزان را به سه دسته تقسیم کردیم. گروه اول کسانی هستند که کمتر از دو ساعت تکلیف داشته اند. گروه دوم بین دو تا سه ساعت و گروه سوم بیشتر از سه ساعت در روز تکلیف برای مدرسه داشتند. طبق تحلیل های آماری متوجه شدیم مشکلاتی نظیر سردرد و خستگی و احساس کسالت و افزایش وزن و.. رابطه ی مستقیمی با مقدار تکلیف دانش آموزان دارد. بیشترین مقدار استرس و مشکلات ناشی از آن مربوط به کسانی است که بیشترین مقدار تکلیف را انجام میدهند. در نتیجه این تحقیق نگرانی های متداول در مورد تکالیف مدرسه را تائید میکند

.

دانش آموزانی که زمان بیشتری را به انجام تکالیف و کارهای مربوط به مدرسه اختصاص میدهند استرس بیشتری را تجربه میکنند و از سلامت روانی کمتری برخوردارند. این دانش آموزان از فعالیت هایی که به آن علاقه دارند صرف نظر میکنند و آنها را رها میکنند تا بتوانند کارهای مدرسه را انجام دهند.وقتی دانش آموزی ۶ تا۷ ساعت از روز را در مدرسه بگذراند و به طور متوسط ۲ تا۳ ساعت را به انجام تکالیف خود اختصاص دهد روز کاری طولانی تری نسبت به اکثر بزرگسلان دارد. تحقیقات قبلی نشان داده است که تکالیفی که مرتبط و هدفمند طراحی شده اند انگیزه ی دانش آموز را افزایش میدهند اما وقتی دانش آموز فقط تکالیفی دریافت کند که کاملا لازم است نگرانی کمتری را تجربه میکند. در نتیجه مدرسه ها باید سیاست های خود را تغییر دهند و صرفا کاری برای مشغول کردن دانش آموزان ایجاد نکنند." (گالوی و پوپ ۲۰۰۷).

تاثیرات مثبت و منفی تکالیف

تاثیرات مثبت انجام تکلیف در خانه برای معلمان و والدین دانش آموز بدیهی است و بسیاری از دانش آموزان نیز به کارکردهای مثبت آن آگاهی دارند و اگر از آنها بپرسیم که چرا باید تکلیف انجام داد به چند مورد از مواردی که در جدول زیر آمده اشاره میکند. موارد زیر تاثیرات مثبت انجام تکلیف از دیگاه تحقیقاتی است که کوپر از سال 1986 به جمع آوری آنها پرداخته است.

1	کسب عادت ها و مهارت های بهتر مطالعه	6	مشارکت بیشتر والدین
2	به خاطر سپردن بیشتر دانش اطلاعاتی	7	خود انضباطی
3	درک بیشتر موضوع	8	تنظیم بهتر وقت
4	تشویق به یادگیری در اوقات فراغت	9	استقلال بیشتر
5	عادت به مطالعه	10	آشنایی والدین با فعالیت های مدرسه

(Cooper 1989)

3. تاثیرات منفی انجام تکلیف

در مورد انجام تکالیف مدرسه در خانه نظرات متفاوت و متناقضی وجود دارد. عده ای تکلیف را جزء لاینفک آموزش و تحقیق میدانند و معتقدند امر آموزشی که در مدرسه آغاز شده است باید در خانه نیز ادامه یابد و مشارکت والدین را نیز دربر گیرد. در مقابل عده ای دیگر مشق شب را دارای ابعاد مخربی میدانند که در مجموع زیان آن بیشتر از سودش است. دکتر مهرداد ناظری در پژوهشی که در سال 1388 انجام داده است به آسیب شناسی مشق شب در ایران پرداخته است و تاثیرات منفی آن را برشمرده است. ایجاد نفرت و بی علاقگی به درس و کلاس تا سالهای آینده، یکسان پنداری دانش آموزان و طرح تکالیف یکسان برای دانش آموزان متفاوت، تفاوت ارزش های ذهنی دانش آموزان با مسئولان مدرسه و والدین و سلب آزادی دانش آموزان و ایجاد احساس اجبار و ناتوانی از تاثیرات مخرب انجام بعضی از تکالیف است که نتیجه اش میتواند تقلب، کپی کردن، کار ناقص انجام دادن و موارد دیگر باشد. از نظر کاظمی در دبستان به دلیل ویژگی های شخصیتی کودک مقدار تکلیف اگر مناسب باشد زیاد اذیت کننده نیست اما در دبیرستان که دانش آموز بزرگتر شده است و زندگی اش پیچیده تر شده و جنبه های متنوعی دارد مقدار تکلیف اگر از حدی بیشتر شود مقاومت بیشتری در دانش آموز ایجاد میکند.

نتیجه ای که دکتر ناظری از انجام این تحقیقات گرفته است این است که حذف تکلیف به کلی شیوه ی صحیحی نیست اما جایگزین کردن تکالیف خلاقانه میتواند راه حل مناسبی باشد. شیوه های خلاقانه تکلیف را نباید دوباره در قالب تکلیف سنتی جا داد. مثلا برای شناخت انوع ابرها میتوانیم به دانش آموز بگوییم از ابرها عکس بگیرد اما نباید بخشی دیگر به آن اضافه کنیم که مطالبی که یاد گرفته است را بنویسد و به آن ضمیمه کند.

کوپر در سال 1989 آسیب هایی که انجام تکالیف ایجاد میکند را به شکل زیر لیست کرده است:

1	تقلب	6	بیزاری از مدرسه
2	کپی کردن	7	از دست دادن علاقه به موضوعات علمی
3	واگذار کردن تکلیف به دیگران	8	گیج شدن والدین درمورد تکنیک های آموزشی
4	افزایش فاصله دانش آموز کم کار- پرکار	9	محرومیت از فعالیت های اجتماعی
5	خستگی جسمی و روحی	10	فشار والدین برای انجام تکلیف بهتر یا بیشتر

(Cooper 1989)

دکتر بازرگان پژوهشی در خصوص تکلیف شب انجام داده است و در آن وضعیت دانش آموزان ابتدایی شهر تهران را در سالهای 1371تا 73مورد مطالعه قرار داده و آثار منفی تکلیف شب را موارد زیر شمرده است:

حذف فعالیت هایی که انجام تکلیف مانع انجام آن میشود

انجام ندادن تکالیف به درستی ( کپی کردن، کار یکی دیگر را نشان دادن و ..)

دلایل غیر واقعی برای انجام ندادن تکلیف آوردن( مریض بودم، جا گذاشتم و...)

میتواند وسیله ای برای تشویق به دروغ گویی ، تقلب و رفتارهای نامطلوب دیگر شود.

میتواند تبدیل به وسیله ی درگیری کودکان و خانواده، خانواده و مدرسه، کودک و مدرسه و والدین و مدرسه شود.

در پژوهشی که توسط دکتر یحیی کاظمی برای مطالعه تاثیر ارائه تکلیف بر نگرش دانش آموزان انجام داده است، با استفاده از روش شبه آزمایشی از طرح دو گروه ناهمسان با پیش آزمون و پس آزمون و گروه کنترل انجام شده است. در این روش سه گروه دارای تکلیف شب آزاد، تکلیف شب اجباری و تمرین فعال در کلاس بدون تکلیف شب مورد بررسی قرار گرفتند. نمونه ی آماری 12 کلاس و در مجموع 138 آزمودنی را شامل میشد. نتایج این پژوهش نشان میدهد: تفاوت معنی داری بین گروههای بی تکلیف شب و با تکلیف شب آزاد مشاهده نشد. اما میانگین نگرش تحصیلی این دو گروه به صورت معنی داری برتر از میانگین نگرش تحصیلی گروه تکلیف شب اجباری بود. نتایج تحلیل آماری بیانگر این است که با اطمینانی در سطح 95 درصد میتوان استنباط کرد که عدم ارائه تکلیف شب سبب افزایش میانگین نگرش مثبت دانش آمزان دوم ابتدایی نسبت به تحصیل شده است. نکته ی قابل توجه دیگری در این تحقیق این است که بالاترین میانگین نگرش تحصیلی مربوط به گروهی است که تکلیف شب آزاد داشته اند. گروه دارای تکلیف شب آزاد اگر مایل نباشند تکلیف خود را انجام نمیدهند اما اگر بخواهند که انجام دهند حتی اگر خسته شوند نگرش منفی نسبت به کارشان پیدا نمیکنند و حتی انگیزه ی بیشتری کسب می کنند.

الفی کان نویسنده ی سرشناس آمریکایی است که در حوزه ی آموزش و امور تعلیم و تربیت کتاب ها و مقالات متعددی دارد. او در مقاله ای در خصوص تکلیف نوشته است که " امروزه تاثیر منفی تکالیف به خوبی شناخته شده است. ناامیدی کودکان و خستگی، فقدان وقت برای فعالیت های دیگر و کاهش علاقه به یادگیری، دخالت والدین و تاثیر منفی کارهای مدرسه بر ارتباط والدین و فرزندان و.. مسائلی است که دانش آموزان و والدین آنها با آن به خوبی آشنا هستند. ضمن اینکه تاثیرات مثبت انجام تکلیف نیز خیلی اسطوره ای و اغراق آمیز است. "

کان در کتابی با عنوان" اسطوره ی تکلیف" دفاع هایی که معمولا از انجام تکلیف میشود را به نقد کشیده است. سوال اصلی این است که بچه ها بعد از گذراندن یک روز کامل در مدرسه چرا باید در خانه هم کارهای درسی داشته باشند؟ در چنین وضعیتی ایجاد استرس و ناامیدی و درگیری و خستگی برای بچه ها کاملا قابل پیش بینی است. اما اولیا خود را با این پاسخ راضی میکنند که سود انجام این تکالیف بیشتر از هزینه هایش است. اما اگر اینطور نباشد چه؟ ادعاهایی مانند اینکه انجام تکلیف موفقیت تحصیلی را افزایش میدهد و مهارت های مطالعه و احساس مسئولیت را به دانش آموزان یاد میدهد نتوانسته اند از آزمون منطق و تجربه عبور کنند.

او در مقاله ای با همین موضوع نوشته است برای آماده کردن این کتاب به تحقیقات بسیاری مراجعه کردم و نتیجه این بوده است که هیچ مشاهده ای مبنی بر سودمندی تحصیلی برای تکلیف معین کردن برای کودکان زیر 14 سال مشاهده نشده است. در واقع هیچ رابطه ی معناداری میان موفقیت تحصیلی و انجام تکلیف دیده نشده است. در سالهای بالاتر رابطه ی ضعیفی وجود دارد اما وقتی از تحلیل های آماری دقیق تر استفاده کنیم همان رابطه نیز محو میشود. هیچ تحقیقی تا کنون اثبات نکرده است که انجام تکلیف در ایجاد عادت های خوب مطالعه تاثیر داشته است. در حالی که تاثیر این تکالیف نا واضح و مشکوک است، در ربع قرن اخیر مقدار تکالیف دانش آموزان بسیار افزایش یافته است. در بیشتر این مدارس انجام تکلیف به مواردی که کاملا ضرورت دارد محدود نمیشود بلکه به نظر میرسد سیاست مدرسه این است که دانش آموز هر شب " یک کاری" برای انجام دادن داشته باشد و بیکار نباشد. حتی اگر این ایده قابل دفاع باشد که بعضی از دانش آموزان در بعضی از موضوع ها به انجام تکلیف احتیاج دارند هیچ مشاهده ای از این مسئله حمایت نمیکند که همیشه باید برای همه تکلیفی مشخص کرد.( Kohn 2006 ) .

تکالیف موثر چه ویژگی هایی دارند

از نظر صاحب نظران حوزه ی آموزش، همه ی فعالیت هایی که از طرف مدرسه بر عهده ی دانش آموز قرار داده میشوند اثربخشی یکسانی ندارند و تنها از تکالیفی میتوانیم انتظار سودمندی و اثر بخشی داشته باشیم که الگوهای عملی در طراحی و شیوه ی ارائه آنها رعایت شده باشد. در ادامه نشانه های تکایف اثربخش آورده شده است.

مشخصات یک برنامه تکلیف موثر:

• تکلیف باید اهداف روشنی داشته باشد. برنامه های سیستماتیک، یادگیری تاثیرگذارتری ایجاد میکند.

• تکلیف ها باید با دستور العمل های روشن و نتایج مشخص تعریف شوند.

• تکلیف باید طوری طراحی شود که احتمال بیشتر از80 درصد موفقیت برای آن پیش بینی شود.

• تکلیف ها باید متنوع باشند.

• دانش آموز باید بازخورد منظم دریافت کند و مطمئن باشد تکالیف پی گیری میشوند.

یکی از مهم ترین ویژگی هایی که موجب اثربخشی تکلیف میشود هدفمند بودن آن است. برای اینکه تاثیر انجام تکالیف را به حداکثر برسانیم باید بتوانیم تکالیف را هدفمند طراحی کنیم. برای هدفمند ساختن تکالیف نکات زیر باید رعایت شود:

• باور اینکه تکلیف، سهم عمده ای در فرآیند یادگیری دارد و باید توجه ویژه ای به آن شود و جایگاه مشخصی در فرآیند آموزش داشته باشد.

• همه ی دانش آموزان را در انجام تکلیف مسئول بدانید. (برای دانش آموزانی که عادت به انجام تکلیف ندارند ممکن است مداخلات بیشتری لازم باشد.)

• برای تکالیفی که جمع آوری شده است به محض اینکه توانستید بازخورد ارائه دهید.

• تکالیف را گاهی با چک کردن و گاهی با نمره دادن ارزیابی کنید.

• زمان کافی برای تکمیل کار در اختیار دانش آموز قرار دهید.

• چگونگی فعالیت های خارج از کلاس را با جزئیات برای دانش آموز توضیح دهید و مطمئن شوید که امکانات انجام آن را دارند.

• از تکالیف متنوعی استفاده کنید که مقدار و سطح دشواری آن متفاوت باشد. (گاهی فردی، گاهی گروهی، گاهی با استفاده از کتاب درسی ، گاهی با مراجعه به منابع دیگر..)

در کنار این عوامل اثربخشی باید توجه داشته باشیم که چه چیزهایی تکالیف را غیرهدفمند میسازد. در شرایطی که تکلیف فقط کاری مشغول کننده باشد و فقط مدتی از وقت دانش آموز را میگیرد و بدون هدف مشخصی تعیین شده است، وقتی تکلیفی معین میکنیم و آن را چک نمی کنیم، وقتی مقدار غیرقابل توجیهی تکلیف مشخص میکنیم و وقتی برای جلب نظر والدین و یا جلب نظر مدرسه کاری را به عهده ی دانش آموز قرار میدهیم، شرایطی ایجاد کرده ایم که تکالیف تبدیل به کاری غیر هدفمند میشوند.

3. متغیرهای تاثیرگذار در اثربخشی تکلیف

بیشتر تحقیقات در مورد تکالیف درسی، مقدار آن را مورد مطالعه قرار داده اند و کمتر به کیفیت آنها پرداخته شده است در حالی که کیفیت تکلیف متغیری است که میتواند بقیه ی عوامل را تحت تاثیر قرار دهد و توجه به آن می تواند بسیاری از مشکلات در خصوص انجام تکالیف را حل کند.

کیت و کول(1992) دریافتند که کیفیت تکالیف به طور مثبتی با انگیزه دانش آموز در ارتباط است. تراتوین(2006) طی تحقیقی به این نتیجه رسیده است که تصور دانش آموز از کیفیت تکالیفش میتواند متغیر پیش بین تلاش او برای انجام آن باشد. هرچه دانش آموز تکالیفش را با کیفیت بالاتری ارزیابی کند تلاش بیشتری برای انجام آن نشان میدهد. شاخص های کیفیت تکلیف که در این تحقیق استفاده شده جنبه های گوناگون تکالیف مانند آماده سازی آن توسط معلم ها و ادغام درس ها و سطح دشواری را در نظر میگیرد.

تکالیفی که کیفیت بالایی دارند نیاز به انتخاب دقیق و آماده سازی مناسب دارند. تکالیفی که برای دانش آموز جالب باشد میتواند یادگیری در کلاس درس را تقویت کند. نکته ی دیگر این است که تکالیف درسی حتما باید به حد مناسبی چالش برانگیز باشد.اگر دانش آموزی تکلیفی را کمی دشوار بیابد اما تصورش از خودش این باشد که میتواند آن را انجام دهد انگیزه ی زیادی برای انجام تکالیفش دارد اما اگر فاصله ی سطح درسی اش با سطح تکلیف را خیلی زیاد ارزیابی کند انگیزه دانش آموز برای انجام آن بسیار کاهش می یابد. مدل زیر نشان دهنده ی تاثیر کیفیت تکالیف بر ایجاد انگیزه و در نهایت موفقیت تحصیلی است:

Condensed version of homework model (Trautwein, 2006)

تکالیفی که درگیری ذهنی کمتری برای دانش آموز ایجاد میکند فقط در سطح یادآوری اطلاعات عمل میکنند در حالی که کارهای چالش برانگیز آنها را به ترکیب ایده ها و قسمت های مختلف دانش وادار میکند.

این مطالعه رابطه میان متغیرهای کیفیت مشق شب ( انتخاب و چالش برانگیز بودن آن) با انگیزه ی انجام دادن و در نهایت پیشرفت در درس ریاضی را مورد بررسی قرار داده است. مدل سازی چند سطحی برای تجزیه و تحلیل داده های طولی که از نمونه ی ملی استخراج شده است و 3483 دانش آموز کلاس های نهم و دهم در آن شرکت داشته اند . نتایج نشان میدهد دانش آموزانی که فکر میکنند تکالیف درسی شان به خوبی انتخاب شده است انگیزه ی بیشتری برای انجام تکالیفشان دارند.

برای آنکه بر محدودیت های تحقیقات قبلی غلبه کنیم تراتوین و همکارانش یک مدل تئوریک ارائه کردند که این مدل شخصیت های اصلی در ارتباط با موضوع تکلیف( دانش آموزان، معلم ها و والدین) را در بر میگیرد و شش گروه متغیر شامل: موفقیت، رفتار مربوط به تکلیف، انگیزه، شخصیت دانش آموز، رفتار والدین و فضای یادگیری را شامل میشود. در واقع این مدل تلاشی که دانش آموز برای انجام تکالیف خود صرف میکند را به عنوان عامل موفقیت در نظر میگیرد.(Olympia, Sheridan & Jenson 1994)

انواع تکالیف

تکالیف درسی یکی از مهم ترین موضوعاتی است که دغدغه ی مشترک معلمان، دانش آموزان و والدین آنهاست. محققان و کارشناسان مسائل آموزشی تحقیقات زیادی درباره ی نوع تکالیف و کیفیت و اثربخشی آن‌ ها و تاثیرات مثبت و منفی آن بر دانش آموز و مقدار مناسب آن برای هر پایه ی تحصیلی انجام داده اند که در این مقاله تلاش کرده‌ایم معتبرترین تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده را جمع آوری نماییم و به طور مختصر معرفی نماییم

تعریف تکالیف درسی

تعریف

تعریف تکلیف از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا با مشخص کردن دقیق مفهوم آن ، حوزه ی فعالیت های دانش آموز با عنوان تکلیف به طور واضح و روشنی مشخص میشود. در بعضی از مدارس، تکلیف کاری که معلم به عهده ی دانش آموز میگذارد تعریف میشود و در بعضی از مدارس هر فعالیتی که از طرف مدرسه برای دانش آموز تعیین شده است تکلیف او محسوب میشود که فعالیت های فوق برنامه مدارس نیز در این تعریف به عنوان تکلیف محسوب میشود.

با اینکه تکلیف واژه ای است که زیاد به کار برده میشود اما به ندرت تعریف مشخص و روشنی از آن وجود دارد. دو نمونه از تعاریفی که در منابع علمی زیاد به آنها ارجاع داده شده است تعاریف زیر است:

از نظر کیت(1986) تکلیف کاری است که معلم ها طراحی کرده اند تا دانش آموز در خارج از کلاس آن را انجام دهد.

کوپر(1989) وظایفی که توسط معلم به عهده ی دانش آموز گذاشته میشود و باید در ساعاتی غیر از مدرسه انجام شود را تکلیف نامیده است. او همچنین اضافه کرده است: دانش آموزان میتوانند کارشان را در ساعاتی غیر از کلاس در سالن مطالعه و کتابخانه و در فاصله ی میان کلاس ها انجام دهند.

بعضی از تعاریف تکلیف جزئیات بیشتری را شامل میشود و با دقت بیشتری به این مسئله پرداخته است.

لی و پروت(1979) تکلیف را به نوعی مشخص کرده اند که شامل تمرین، آماده سازی، گسترش مهارت ها و خلاقیت باشد. در واقع تکلیف درسی میتواند اهداف متنوعی داشته باشد.

انواع تکلیف

چهار نوع اصلی تکلیف شامل تمرین، آماده سازی، بسط موضوع و مرور است. در ادامه شرح مختصری از انواع تکلیف آورده شده است.

تمرین

بیشتر تکالیفی که توسط معلم ها طرح میشود تکالیف تمرینی است.این تمرین ها استفاده از شیوه ها و مهارت هایی است که در کلاس درس آموزش داده شده است. برای مثال معلم تکنیکی را برای حل مسئله به دانش آموزان یاد میدهد و بعد تمرین هایی طراحی میکند که با همان روش حل میشوند. این نوع تمرین ها به طور بالقوه میتوانند خیلی خسته کننده باشند. معلم ها باید بتوانند تنوع و خلاقیت و تفاوت های فردی را در طراحی این تکالیف بگنجانند.

آماده سازی

تکالیف آماده سازی به منظور زمینه سازی برای مطرح کردن موضوعات جدید و شروع درس جدید به کار میروند. این فعالیت معمولا شامل خواندن قسمتی از یک متن، تحقیق در مورد موضوعی که هنوز تدریس نشده و یا فعالیت های مشابه است. این فعالیت ها ممکن است از دانش آموز بخواهد سوالی را پاسخ بدهند، نقشه ی گنگی را کامل کنند، سایت هایی که به یک موضوع پرداخته اند را پیدا و معرفی کنند و...

احتمال تکمیل چنین تکلیف هایی توسط دانش آموزان بیشتر است و این تکلیف ها جریان یادگیری را بهبود می بخشند.

بسط موضوع

فعالیت های خارج از کلاس از نوع بسط موضوع به دانش آموز اجازه میدهد در سطوح بالاتر تفکر عمل کند. این فعالیت ها شامل پروژه های یادگیری مشارکتی، تحقیق، ارائه شفاهی و.. است.

این فعالیت ها میتواند خیلی فردی باشد و معلم باید فقط مشاهده کننده و هدایت گر باشد.

برای مثال، در کلاس جغرفیای جهان تکلیفی میدهند که: راجع به مرزهایی که دو کشور بر سر آن مناقشاتی دارند تحقیق کنید. برای آن یک راه حل ارائه دهید و برای تحقیق خود حداقل از شش منبع استفاده کرده باشید که بیشتر از سه تای آنها سایت نباشد.

مرور

گاهی معلم ها برای اینکه اطمینان پیدا کنند که مطالبی که قبلا درس داده اند را بچه ها به خوبی به یاد دارند، تکالیفی طراحی میکنند تا درس های گذشته را مرور کنند و برای امتحان آماده شوند. چند وقت یک بار بعضی از مطالب مرور میشوند تا به این وسیله از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلند مدت رانده شوند.

معلم ها برای آماده کردن دانش آموزان برای شرکت در امتحانات نیز از این شیوه استفاده میکنند.

مقداری از مطلب که دانش آموز به یاد می آورد		بعد از چند روز
با مرور	بدون مرور
83%	33%	7
70%	14%	63

جدول شماره 1: تاثیر مرور بر یاد آوری مطالب

جدول بالا تاثیر مرور و تکرار را در به یاد آوردن طولانی مدت نشان میدهد. ( (Heitzmann 2007.

دکتر قورچیان در مقاله ای پیرامون تکلیف شب انواع تکالیف را به شکل زیر طبقه بندی نموده است:

نوع تکلیف	ویژگی ها
تکالیف تمرینی	کتبی، انفرادی، غیرخلاق، تکراری
تکالیف آماده سازی	مطالعه، جمع آوری مطلب، پیش خوانی، کنفرانس دادن
تکالیف بسطی- امتدادی	طولانی مدت ( چند هفته طول میکشد). به کارگیری ایده ها در موقعیت گوناگون
تکالیف خلاقیتی	کتبی. شفاهی. ترکیب مفاهیم و مهارت های آموخته شده. پرورش دادن قدرت تخیل
تکلیف ترکیبی	فعالیتی که در آن چند نوع تکلیف با هم ترکیب شود.

جدول شماره2: انواع تکالیف قورچیان،نادر1370.

اهداف تکلیف

معلمان مدارس برای رسیدن به هدف مشخصی تکالیفی را برای دانش آموزان خود طراحی میکنند اما درک دانش آموز از تکلیف میتواند با هدف معلم از تعیین آن کاملا متفاوت باشد.

در یکی از تحقیق هایی که با هدف مطالعه نگرش معلم ها، والدین و دانش آموزان در مورد تکلیف انجام شده است¹، اهمیت انجام تکلیف و نگرانی هایی که در این خصوص وجود دارد به عنوان موضوعات اصلی تحقیق در نظر گرفته شده است.

والدین معمولا بهبود وضعیت تحصیلی را به انجام تکلیف مربوط می کنند و آن را هدف اصلی تکالیف درسی میدانند.

دانش آموزان نیز غالبا میان تکلیف انجام دادن و " دانش آموز خوبی بودن" ارتباط برقرار میکنند. اما دلیل انجام تکالیف از نگاه والدین، مربیان و دانش آموزان تفاوت هایی نیز دارد.. بسیاری از معلم ها بر این باورند که اگر موضوعی را درس داده اید و میخواهید ببینید که دانش آموزان آن را فهمیده اند یا نه باید بهشان تکلیف بدهید، زیرا وقتی در کلاس از دانش آموز بپرسید متوجه شدی؟ میگوید بله. اما وقتی به خانه میرود و به طور مستقل تمرینی را انجام میدهد متوجه میشود که یاد نگرفته است . دلایل دیگری که مربیان ذکر کرده اند پرورش مهارت های مطالعه و همچنین برنامه ریزی است.

بعضی از والدین معتقدند انجام تکلیف موجب میشود فرزندانشان به کاری مشغول باشند و در ساعت های بعد از مدرسه به سراغ کارهای خطرناک نروند. ( از نظر آنها مشغول کردن بچه ها به کارهایی که مجبورند انجام دهند از بیکاری امن تر است).

اما دلایلی که خود دانش آموزان در مصاحبه های خود برای انجام تکلیف گفته اند: "نمره ی خوب گرفتن"، "نمره های بد نگرفتن"، "چون معلم ما گفته و باید اطاعت کنیم" و.. بوده است.(Xu and Yuan,2003 ).

 

آموزش چند سطحی ریاضی- کسر

درس های سطح بندی شده برای ریاضی

برای اجرای موفق آموزش بر اساس تفاوت های شخصی، توجه به چند اصل ضروری است: تکنیک های خاص کلاس داری، استفاده ی منعطف از زمان، فضا و گروه بندی متفاوت از اصولی است که باید در نظر داشته باشیم.

در یک کلاس سطح بندی شده، قوانین کار در شرایط گوناگون باید روشن باشد.

اگر صحبت کردن در کلاس ما آزاد باشد باید قوانین مشخصی برای آن وضع کنیم. برای مثال میتوانیم بگوییم صحبت کردن در شرایطی آزاد است که صدای دانش آموز از یک متری شنیده نشود. دانش آموزان باید گفتگو های خود را به شکلی تنظیم کنند که صدایشان برای دیگر افراد و گروهها مزاحمتی ایجاد نکند. قانون دیگر برای سوال پرسیدن از معلم این است:دانش آموز اگر درباره ی فعالیت یا تمرینی سوال دارد باید قبل از اینکه پیش معلم بیاید از سه نفر سوالش را پرسیده باشد و اگر هیچ کس پاسخ سوالش را نمیدانست پیش معلم بیاید.

گروه بندی منعطف به اداره ی کلاس ما کمک زیادی میکند. میتوانیم به جای اینکه گروه های ثابتی برای کلاس خود تعیین کنیم که هر دانش آموز از ابتدا تا انتهای سال فقط در یک گروه باشد، هر جلسه و متناسب با هر فعالیت گروه بندی ها را تغییر دهیم. گروههایی که هم تعداد و ترکیب با هم متفاوت هستند.

زمان بندی برنامه های کلاس اگر منعطف باشد موجب میشود درس ها در شرایط طبیعی شان به جمع بندی برسند، نه اینکه برای رسیدن به زمان مطلوب آنها را با زمان خود تنظیم کنیم.

استراتژی های گوناگونی مانند فشرده کردن درس ها، سطح بندی کردن و..میتواند در آموزش متمایز به کار گرفته شود.

نمونه ی طرح درس برای کلاس چند سطحی

کلاس اول

هدف: دانش آموز مفهوم کسر را درک کند.

سطح اول

کاغذ هایی به شکل دایره و مستطیل به دانش آموزان میدهیم و به آنها میگوییم فرض کنند دایره ها پیتزا و مستطیل ها ساندویچ است! دانش آموزان در گروههای دو نفره قرار میگیرند و تعیین میکنند چگونه میتوانند غذا ها را به طور مساوی بین هم تقسیم کنند. با تا کردن کاغذها سهم هر کس را نشان میدهند.

سطح دوم

با استفاده از دایره ها و مستطیل های کاغذی از دانش آموزان میخواهیم نشان دهند چگونه غذا ها را بین ۶ نفر به طور مساوی تقسیم میکنند. یک کاغذ دایره ای دیگر به آنها میدهیم و از آنها میخواهیم نشان دهند اگر کیک تولد باشد چگونه آن را به دوازده قسمت مساوی تقسیم میکنند. میتوانند کاغذ ها را تا کنند یا قسمت هایی از آن را ببرند. سپس نصف کاغذ قبلی را به دانش آموزان میدهیم و از آنها میخواهیم همین کار را تکرار کنند.

سطح سوم

با استفاده از کاغذ های مستطیل شکل که فرض میکنیم ساندویچ است و کاغذ های مثلث که فرض میکنیم برشی از کیک است، دانش آموزان در گروههای دو نفره مشخص میکنند چگونه غذا را در سه روش مختلف بین هم تقسیم کنند تا دو قسمت مساوی داشته باشند. میتوانند با تا کردن کاغذ تقسیم بندی را نشان دهند. از آنها میپرسیم چه راه های دیگری برای تقسیم کاغذ ها به شکل مساوی وجود دارد؟

ارزیابی: هنگامی که دانش آموزان مشغول کار خود هستند، معلم میان گروهها حرکت میکند و فعالیت های دانش آموزان را مشاهده میکند و یادداشت برداری میکند. گاهی به طور شفاهی از دانش آموز سوال میپرسد که از کجا میدانند که این تکه های کاغذ با هم برابر است و ساده ترین راه برای تقسیم شکل ها به تکه های برابر چیست؟